(转贴)道,不可须臾离也
西园论坛云海天涯旧贴
沙门乔达摩的教导,比我们当中绝大多数人——不管他是否是虔诚于佛法的三宝弟子——所能想像到的都要贴近生活得多。按照南传上座部佛教的观点,沙门乔达摩的教法完全是从他的生活和修行实践中总结出来的。在佛法中,不存在不能够用来指导生活和修行实践的理论知识,也不存在不能够用理论知识来指导的生活和修行实践。
对于任何人来说,所谓的“修行”难道不就是“生活”的一部分吗?对于那些虔诚于佛陀的教法的三宝弟子们来说,按照沙门乔达摩所教导的、唯一地能够导致“苦”的完全熄灭的“八正道”的原则来安排自己的“生活”,难道不就是“修行”的全部内容吗?
在世间生活的芸芸众生,都会感受到种种令他们心里感到不快的“苦”(dukha):如“生”、“老”、“病”、“死”、“爱别离”、“怨憎会”、“求不得”等。这些“苦”不论从内涵和外延上都远远地超过了由于色身(身体)的不调而感受到的不适--“苦受”。从来就没有过任何众生喜欢“苦”,也从来就没有过任何众生不愿意通过自己的不懈努力来摆脱“苦”的折磨。可以毫不夸张地说,对于凡夫来说,所谓的“现实生活”实际上就是众生在“苦”的魔掌中拼命挣扎的经历。耐人寻味的是,他们发现这种挣扎不仅不能够有效地摆脱这张无所不在的魔掌,而且还会使自己已经煎熬在其中的“苦”变得更多、更难以忍受。也难怪,一个对自己所经受的“苦”的来龙去脉都没有清醒正确的认识的凡夫,又怎么可能期待着他能为自己找到一条通向“苦灭”--即涅槃--的道路并坚忍不拔地走到终点呢?
2
§1.灭苦之道--“八正道”
2500多年来,在人们的记忆中,沙门乔达摩是唯一的一位提出了一套完整的关于如何认知“苦”的现象和本质,以及通过自己不懈的主观努力(精进)来终结“苦”的理论与实践方法的智者。这就是著名的“四圣谛”(cattaroariyasaccaani):苦圣谛(dukkhaariyasacca,略称为“苦谛”);苦之集圣谛(dukkhasamudayaariyasacca,略称为“集谛”);苦之灭圣谛(dukkhanirodhoariyasacca,略称“灭谛”);灭苦之道圣谛(dukkhanirodhagaaminiipa.tipadaaariyasacca,略称“道谛”)。不仅如此,沙门乔达摩还给出了关于“苦”的产生、发展和灭尽的整个过程(类似于现代人所说的“‘苦’的演化”)理论--十二缘起(dvaadasapaccaya):无明(avijjaa);行(sa^nkhaaraa;识(vi~n~na.na);名色(naamaruupa);六入(sa.laayatana);触(phassa);受(vedanaa);爱(ta.nhaa);取(upaadaana);有(bhava);生(jaati);老-死-愁-悲-苦-忧-恼(jaraa-mara.na-soka-parideva-dukkha-domanassa-upaayaasaa))。尽管沙门乔达摩告诉我们,现实世界中绝大多数凡夫们能够遇到的事物本身也都是“缘起”的,但是“十二缘起”描述的只是“苦”的来龙去脉,因此具有特殊重要的意义。“四圣谛”、“十二缘起”成为佛陀所倡导的解脱道的理论基础,其有关具体实践方法--三十七道品(sattati.msabodhipakkhiyaa)--也可由这些理论直接导出,而整个能够导致苦灭的修行过程则由“八正道”(属于三十七道品)给出。
3
在《大品•第1(mahaakhandhako)》中,佛陀这样告诉五比丘:
“……诸比丘!苦圣谛者,即是此,谓:生苦、老苦、病苦、死苦、遇怨憎者苦、与所爱者别离苦、所求不得苦,略说为五取蕴苦。
……Ida.mkhopana,bhikkhave,dukkha.mariyasacca.m/Jaatipidukkhaa,jaraapidukkhaa,byaadhipidukkho,mara.nampidukkha.m,appiyehisampayogodukkho,piyehivippayogodukkho,yampiccha.mnalabhatitampidukkha.m/Sa.mkhittena,pa~ncupaadaanakkhandhaadukkhaa/
诸比丘!苦集谛者,即是此,谓:后有起、喜贪俱行、随处欢喜之渴爱,谓:欲爱、有爱、无有爱是。
Ida.mkhopana,bhikkhave,dukkhasamudaya.mariyasacca.m:yaaya.mta.nhaaponobbhavikaanandiiraagasahagataatatratatraabhinandinii,seyyathida.m:kaamata.nhaa,bhava-ta.nhaa,vibhavata.nhaa/
诸比丘!苦灭圣谛者,即是此,谓:于此渴爱无余、离灭、弃舍、定弃、解脱而无执着。
Ida.mkhopana,bhikkhave,dukkhanirodha.mariyasacca.m:yotassaayevata.nhaayaasesaviraaganirodho,caago,pa.tinissaggo,mutti,anaalayo/
诸比丘!顺苦灭道圣谛者,即是此,所谓八支圣道是。谓:正见、正思惟、正语、正业、正命、正精进、正念、正定是。……”
Ida.mkhopana,bhikkhave,dukkhanirodhagaaminiipa.tipadaaariyasacca.m:ayamevaariyoa.t.tha^ngikomaggo,seyyathida.m:sammaadi.t.thi,sammaasa^nkappo,sammaavaacaa,sammaakammanto,sammaa-aajiivo,sammaavaayaamo,sammaasati,sammaasamaadhi/……
“八正道”(a.t.thamagga^ngaani)是:正见(sammaadi.t.thi);正思惟(sammaasa^nkappa);正语(sammaavaacaa);正业(sammaakammanta);正命(sammaajiiva);正精进(sammavaayaama);正念(sammaasati);正定(sammaasamaadhi)。
4
在《长部•第16经•大般涅槃经(mahaaparinibbaanasutta.m)》中,佛陀这样教导我们:
“……须跋!于任何法、律中,无八支圣道者,其处则无[第一]之沙门果、无[第二]之沙门果、无[第三]之沙门果、亦无[第四]之沙门果。
214.……Yasmi.mkho,subhadda,dhamma-vinayeariyoa.t.tha^ngikomaggonaupalabbhati,sama.nopitatthanaupalabbhati/Dutiyopitatthasama.nonaupalabbhati/Tatiyopitatthasama.nonaupalabbhati/Catutthopitatthasama.nonaupalabbhati/
须跋!于任何法、律中,有八支圣道者,其处则有[第一]之沙门果、有[第二]之沙门果、有[第三]之沙门果、亦有[第四]之沙门果。
Yasmi~ncakho,subhadda,dhamma-vinayeariyoa.t.tha^ngikomaggoupalabbhati,sama.nopitatthaupalabbhati,dutiyopitatthasama.noupalabbhati,tatiyopitatthasama.noupalabbhati,catutthopitatthasama.noupalabbhati/
Imasmi.mkho,subhadda,dhamma-vinayeariyoa.t.tha-^ngikomaggoupalabbhati,idheva,subhadda,sama.no,idhadutiyosama.no,idhatatiyosama.no,idhacatutthosama.no/
外道沙门之言论皆是空幻。
Su~n~naaparappavaadaasama.nebhia~n~nehi/
然,须跋!若诸比丘住此正道者,此世间则不空缺阿罗汉。……
Imeca,subhadda,bhikkhuusammaavihareyyu.m,asu~n~nolokoarahantehiassaati/……
5
在《中部•第141经•谛分别经(saccavibha^ngasutta.m)》中,舍利弗尊者为我们详细地解释了“八正道”中各个道支的含义:
……八支圣道,即此正见、正思惟、正语、正业、正命、正精进、正念、正定也。
375.……Aya-mevaariyoa.t.tha^ngikomaggo,seyyathida.m:sammaadi.t.thi,sammaasa^nkappo,sammaavaacaa,sammaakammanto,sammaa-aajiivo,sammaavaayaamo,sammaasati,sammaasamaadhi/
友等!然者,如何为正见?
友等!于彼苦之智、于苦集之智、于苦灭之智,于苦灭道之智。
友等!此言正见。
"Katamaacaavuso,sammaadi.t.thi?Ya.mkho,aavuso,dukkhe~naa.na.m,dukkhasamudaye~naa.na.m,dukkhanirodhe~naa.na.m,dukkhanirodhagaaminiyaapa.tipadaaya~naa.na.m,aya.mvuccataavuso:'sammaadi.t.thi'"/
友等!然者,如何为正思惟?
出离之思惟[出离觉]、无恚之思惟[无恚觉]、不害之思惟[不害觉],
友等!此言正思惟。
"Katamocaavuso,sammaasa^nkappo?Nekkhammasa^nkappo,abyaapaadasa^nkappo,avihi.msaasa^nkappo,aya.mvuccataavuso:'sammaasa^nkappo'"/
友等!然者,如何为正语?
离虚诳语、离离间语、离粗恶语、离杂秽语。
友等!此言正语。
"Katamaacaavuso,sammaavaacaa?Musaavaadaaverama.nii,pisu.naayavaacaayavera-ma.nii,pharusaayavaacaayaverama.nii,samphappalaapaaverama.nii,aya.mvuccataa-vuso:'sammaavaacaa'"/
友等!然而,如何为正业?
离杀生、离偷盗、于诸欲之境离邪行。
友等!此言正业。
"Katamocaavuso,sammaakammantii?Paa.naatipaataaverama.nii,adinnaadaanaaverama.nii,kaamesumicchaacaaraaverama.nii,aya.mvuccataavuso:'sammaaka-mmanto'"/
友等!然者,如何为正命?
友等!兹有圣弟子,舍邪命依正命而生活。
友等!此言正命。
"Katamocaavuso,sammaa-aajiivo?Idhaavuso,ariyasaavakomicchaa-aajiiva.mpahaayasammaa-aajiivenajiivika.mkappeti,aya.mvuccataavuso:'sammaa-aajiivo'"/
友等!然者,如何为正精进?
友等!兹有比丘,
未起之诸恶、为令不善法之不起而意志生,而行精进、精勤、热心、策励心;
已起之诸恶、为令舍不善法而意志生,而行精进、精勤、热心、策励心;
为起未起之诸善而意志生,而行精进、精勤、热心、策励心;
为令持续已起之诸善法、不错乱、增长、广大、增修而意志生,而行精进、精勤、热心、策励心。
友等!此言正精进。
"Katamocaavuso,sammaavaayaamo?Idhaavuso,bhikkhuanuppannaana.mpaapa-kaana.makusalaana.mdhammaana.manuppaadaayachanda.mjanetivaayamativiiriya.maarabhaticitta.mpagga.nhaatipadahati,uppannaana.mpaapakaana.makusa-laana.mdhammaana.mpahaanaayachanda.mjanetivaayamativiiriya.maarabhaticitta.mpagga.nhaatipadahati,anuppannaana.mkusalaana.mdhammaana.muppaa-daayachanda.mjanetivaayamativiiriya.maarabhaticitta.mpagga.nhaatipadahati,uppannaana.mkusalaana.mdhammaana.m.thitiyaaasammosaayabhiyyo-bhaavaayavepullaayabhaavanaayapaaripuuriyaachanda.mjanetivaayamativiiriya.maarabhaticitta.mpagga.nhaatipadahati,aya.mvuccataavuso:'sammaavaayaamo'"/
友等!然者,如何为正念?
友等!兹有比丘,于身随观身而住,热心而有正知、有念、于世间调伏贪、忧。
于诸受随观受而住,热心而有正知、有念、于世间调伏贪、忧。
于诸心随观心而住,热心而有正知、有念、于世间调伏贪、忧。
于诸法随观法而住,热心而有正知、有念、于世间调伏贪、忧。
友等!此言正念。
"Katamaacaavuso,sammaasati?Idhaavuso,bhikkhukaayekaayaanupassiiviharatiaataapiisampajaanosatimaavineyyalokeabhijjhaadomanassa.m/Vedanaasuvedanaanupassiiviharati...pe...cittecittaanupassiiviharati...dhammesudhammaanupassiiviharatiaataapiisampajaanosatimaavineyyalokeabhijjhaadoma-nassa.m,aya.mvuccataavuso:'sammaasati'"/
友等!然者,如何为正定?
友等!兹有比丘,离诸欲、离诸恶不善法,有寻、有伺,由离生喜、乐,具足初禅而住。
友等!兹有比丘,寻、伺止息故,内心安静,心一趣性而无寻、无伺、由定生喜、乐,具足第二禅而住。
友等!兹有比丘,脱喜、舍而住,有念,有正知;且身觉受乐,宣说诸圣者之"舍而有念乐住,具足第三禅而住。
友等!兹有比丘,舍离乐,舍离苦,又灭以前所有之喜悦、忧恼,无苦,无乐,舍念清净,具足第四禅而住。
友等!此言正定。……
"Katamocaavuso,sammaasamaadhi?Idhaavuso,bhikkhuviviccevakaamehiviviccaakusalehidhammehisavitakka.msavicaara.mvivekaja.mpiitisukha.mpa.thama.mjhaana.mupasampajjaviharati,vitakkavicaaraana.mvuupasamaaajjhatta.msampasaadana.mcetasoekodibhaava.mavitakka.mavicaara.msamaa-dhija.mpiitisukha.mdutiya.mjhaana.mupasampajjaviharati,piitiyaacaviraagaaupe-kkhakocaviharati...pe...tatiya.mjhaana.m...viharati,aya.mvuccataavusosammaadhi/……
需要特别指出的是:这里所说的“正定”特指由于vipassana的修习而证得的与四种圣果相关的“果定”,而不是凡夫们通过其他的方式获得的与“五盖”的镇伏和“五禅支”的现起相关的种种“世间定”。这种“果定”在南传佛教中被认为是证得圣果的标志,在凡夫中是不会生起的。
按照南传上座部佛教的观点:任何依照佛陀所倡导的解脱道的的原则而开展的修行实践都可以纳入到“八正道”的某一个道支或某几个道支的范畴中;而且只要依照“八正道”的原则来开展自己的修行,就足以逐渐证得与解脱道相应的一切圣果。用一句现代人熟悉的话来说:“八正道”的圆满是解脱道的成就的必要条件,也是解脱道成就的充分条件。
6
§2.“八正道”的具体实践
在《中部•第117经•大四十经(mahaacattaariisakasutta.m)》中,佛陀更详细地为我们开示了“八正道”的具体实践方法:
“……
世尊乃如是曰:“诸比丘!当为汝等说圣正定之方便及共资助。谛听,善思念之,当说之。”
彼等诸比丘白世尊:“如是,世尊。”
136.……Bhagavaaeta-davoca:"ariya.mvo,bhikkhave,sammaasamaadhi.mdesessaamisa-upanisa.msaparikkhaara.m/Ta.msu.naatha,saadhuka.mmanasikarotha;bhaasissaamii"ti/
"Eva.m,bhante"tikhotebhikkhuubhagavatopaccassosu.m/
世尊乃如是曰:
“然者,诸比丘!如何是方便及共资助圣正定?
谓正见、正思惟、正语、正业、正命、正精进、正念。
诸比丘!由此等七支,可令资助其心一境性。
诸比丘!此称共圣正定之方便,共名为资助。
Bhagavaaetada-voca:
"Katamoca,bhikkhave,ariyosammaasamaadhisa-upanisosaparikkhaaro?
Seyyathida.m:sammaadi.t.thi,sammaasa^nkappo,sammaavaacaa,sammaakammanto,sammaa-aajiivo,sammaavaayaamo,sammaasati;
yaakho,bhikkhave,imehisattaha^ngehicittassaekaggataaparikkhataa:
aya.mvuccati,bhikkhave,ariyosammaasamaadhisa-upanisoitipi,saparikkhaaroitipi/
然,诸比丘!须先行正见。
诸比丘!如何须先行正见?
须了知邪见是邪见,须了知正见是正见,于彼有其正见。
然而,诸比丘!如何为邪见?无施,无供养,无牺牲,无诸善行、恶行业之异熟果,无此世,无他世,无母,无父,无诸化生之有情,于世无诸沙门、婆罗门之正至、正行、自通达、证知此世、他世已而宣说。
诸比丘!此为邪见。
然,诸比丘!如何为正见?
诸比丘!我对正见,说二种。
诸比丘!正见之有漏而有福分,有持依果;诸比丘!正见之圣、无漏、出世而有道支。
然,诸比丘!如何为正见之有漏而有福分?有持依果?
有施,有供养,牺牲,有诸善行、恶行业之异熟果,有此世,有他世,有母,有父,有诸化生之有情,于世沙门、婆罗门之正至、正行、有自通达、证知此世、他世已而宣说。
诸比丘!此是正见之有漏而有福分,有持依果者。
然,诸比丘!如何为正见之圣、无漏、出世而有道支?
诸比丘!令成就圣心、无漏心、圣道者,为修习圣道结果之慧、慧根、慧力、择法觉支、正见、道支。
诸比丘!此等为正见之圣、无漏、出世之道支者也。
Tatra,bhikkhave,sammaa-di.t.thipubba^ngamaahoti/
Katha~nca,bhikkhave,sammaadi.t.thipubba^ngamaahoti?
Micchaadi.t.thi.m'micchaadi.t.thii'tipajaanaati,sammaadi.t.thi.m'sammaadi.t.thii'tipajaanaati:saassahotisammaadi.t.thi/
"Katamaaca,bhikkhave,micchaadi.t.thi?'Natthidinna.m,natthiyi.t.tha.m,natthihuta.m,natthisukatadukka.taana.mkammaana.mphala.mvipaako,natthiaya.mloko,natthiparoloko,natthimaataa,natthipitaa,natthisattaaopapaatikaa,natthilokesama.nabraahma.naasammaggataasammaapa.tipannaayeima~ncaloka.mpara~ncaloka.msaya.mabhi~n~naasacchikatvaapavedentii'ti:
aya.m,bhikkhave,micchaadi.t.thi/
"Katamaaca,bhikkhave,sammaadi.t.thi?
Sammaadi.t.thi.mpaha.m,bhikkhave,dvaaya.mvadaami:
atthi,bhikkhave,sammaadi.t.thisaasavaapu~n~na-bhaagiyaaupadhivepakkaa;atthi,bhikkhave,sammaadi.t.thiariyaaanaasavaaloku-ttaraamagga^ngaa/
Katamaaca,bhikkhave,sammaadi.t.thisaasavaapu~n~nabhaagiyaaupadhivepakkaa?
'Atthidinna.m,atthiyi.t.tha.m,atthihuta.m,atthisukatadukka-.taana.mkammaana.mphala.mvipaako,atthiaya.mloko,atthiparoloko,atthimaataa,atthipitaa,atthisattaaopapaatikaa,atthilokesama.nabraahma.naasammaggataasammaapa.tipannaayeima~ncaloka.mpara~ncaloka.msaya.mabhi~n~naasacchi-katvaapavedentii'ti:
aya.m,bhikkhave,sammaadi.t.thisaasavaapu~n~nabhaagiyaaupa-dhivepakkaa/
"Katamaaca,bhikkhave,sammaadi.t.thiariyaaanaasavaalokuttaraamagga^ngaa?
Yaakho,bhikkhave,ariyacittassaanaasavacittassaariyamaggasama^nginoari-yamagga.mbhaavayatopa~n~naapa~n~nindriya.mpa~n~naabala.mdhammavicayasa-mbojjha^ngosammaadi.t.thimagga^nga.m:
aya.mvuccati,bhikkhave,sammaa-di.t.thiariyaaanaasavaalokuttaraamagga^ngaa/